Metaznanje – put ka boljem znanju o znanju

Prema profesoru James Evansu i njegovom kolegi Jacob Fosteru, obojica su sa univerziteta u Čikagu, istraživanja sprovedena putem elektornskih medija mogu da dovedu do velikih naučnih napredaka. Korišćenje metaznanja (metaknowledge) – znanje o znanju – može otkriti potencijalne predrasude u procesu istraživanja, kao i informacije o prethodnim radovima istraživača, sve zarad bolje spoznaje sadržaja, implikacija i konteksta.

Interent nije postao samo oruđe širenje znanja kroz naučne publikacije, nego ima, takođe, potencijal da oblikuje naučno istraživanje kroz poroširivanje polja metaznanja – studije o samom znanju.

Nove mogućnosti metaznanja uključuju bolje poznavanje naučnog socijalnog konteksta i predrasude u njemu koji mogu uticati na rezultate istraživanja i njihove izboreistraživačkih tema. Skupljanje istraživačkih informacija na Internetu može objasniti kako lična biografija i izvori finansija naučnika utiču na njihov istraživački pristup i može otvoriti nova polja istraživanja.

“Računarska produkcija i korišćenje metaznanja će omogućiti istraživačima i naučnicima, da koriste više apsekata nuačnog znanja – ekslicitnog, implicitnog, kontekstualnog – u njihovim naporima da unaprede nauku”, je jedna od tvrdnji iz rada “Metaknowlage” publikovanog 11. Februara u časopisu Science (Nauka). Ističe se da je metaznanje esencijalno u digitalnoj eri u kojoj je mnoga istraživanja elektronski povezana.

Jedna nova, važna alatka istraživača koji se bave metaznanjem, u potrazi za sakrivenim vezama jeste prirodna jezička obrada (natural language processing), takođe vrlo važna grana razvoja u domenu veštačke inteligencije. NLP omogućava automatsko prepoznavanje teksta, nabavljanje informacija iz velikih baza podataka kao i automatsko prikazaivanje podataka pretrage.

Istrživači u kompaniji Google su koristili kompjutersku analizu sadržaja da bi indetifikovali pojavu epidemija prehlade tako što su indetifikovali i pratili odgovarajuće google pertrage.  Proces se pokazao bržim od tehnike koju su primenjivali zdravestveni radnici. Ove tehnika analize sadržaja dopunjuju statističku tehniku meta-analize, koja tipično sadrži podatke iz različitih studija u pokušaju da izvuče opšti zaključak na istraživačka pitanja, kao što je uticaj veličine odeljenja na uspeh učenika.

Za potrebe naučnog istraživanja, meta-analiza može pratiti veze između podataka i zaključaka na načine koji inače ne bili primećeni. Na primer, pristupačnost uzoraka tla sa južne hemisfere u vezi sa sa pomeranjem kontinenata je uticalo na to kakve su zakljčke geolozi donosili o pomeranjima tektonskih površi.

Metaznanje, takođe, je razotkrilo impicitni uticaj “avetinjskih teorija” (prim. prev.) koje mogu utemeljiti neka naučna saznanja, čak i kada ih sami naučnici ne priznaju kao takve. Na primer, psiholozi često koriste studente kao predmet istraživanja i na osnovu toga objavljuju radove o ponašanju grupe koje može biti, a i ne mora tipično za celu populaciju. Naučnici koji su koristili tradicionalne tehnike metaznanja su otkrili da 67% izdatih radova u žurnalu o socijalnom ponašanju (Journal of Personality and Social Behavior) se baziraju na studijama nediplomiranih studenata. Korišćenjem kompjutera i ostalih digitalnih sredstava ovaj zaključak bi bio ranije dostupan, i samim time bi se ranije otkrile te tz. “avetinske teorije” – teroije koje nemaju pravu potporu.

Uvržene naučne ideje se mogu razviti kada naučna istraživanja iznova  dolaze do zaključaka koja su su u skladu sa prethodnim tvrdnjama koje su uspostavili renomirani naučnici ili kada studenti istaknutih akademika i autoriteta nastavalju svoj rad na istim osnovama.  Oba ova trenda mogu se razotkriti korišćenjem metaznanja, tvrde Evans i Foster.

Razotkrivanje još nekih trendova spada u domen metaznanja. “Postoje dokazi, korišćenjem metaznanja, da ustoličavanje istraživanja unutar privatnog ili javnog sektora modulira (oblikuje) samo istraživanje tokom njegovog sprovođenja. Istraživanja sprovedena unutar kompanija imaju tenedenciju da izbace dogmu u lovu na profit i komercijalni napredak, vodeći ka brzom ali nesistematskom akumuliranju znanja, dok se javne istraživanje fokusira na pažlivom akumulranju konzistenih rezultata.

Generalni potencijal metaznanja je mogućnost da navede istraživače na nova polja istraživanja.

“Metaznanje može da doprinese individualnoj strategiji u vezi sa ulganjem u istraživanje, ukazujući na to da prekomerno iscrpljivanje već ekspoloatisanih resursa donosi neznatne rezultate, kao i obilje tamo gde je nedozrela sigurnost zaustavila prethodno obećavajuće istraživanje” – Evans i Foster ističu.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *